Viêm da tiếp xúc là gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Viêm da tiếp xúc là một trong những bệnh da liễu thường gặp, không chỉ gây cảm giác ngứa ngáy, khó chịu mà còn ảnh hưởng đến thẩm mỹ, khiến người bệnh mất tự tin trong giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh cũng như phương pháp điều trị sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa và xử lý kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm và hạn chế tái phát.

Viêm da tiếp xúc là bệnh gì?

Viêm da tiếp xúc xảy ra khi làn da phản ứng bất thường với các yếu tố kích thích hoặc dị nguyên từ môi trường bên ngoài. Khi tiếp xúc với các tác nhân này, hàng rào bảo vệ da bị tổn thương hoặc hệ miễn dịch phản ứng quá mức, dẫn đến tình trạng viêm nhiễm tại chỗ.

Đặc trưng của viêm da tiếp xúc là các triệu chứng như da đỏ, ngứa, nổi mẩn, mụn nước, sưng tấy hoặc bong tróc, thường xuất hiện ngay tại vùng da tiếp xúc với tác nhân gây hại. Bệnh không có khả năng lây truyền từ người này sang người khác nhưng lại dễ tái phát nếu tiếp tục tiếp xúc với nguyên nhân kích ứng.

Mặc dù không nguy hiểm đến tính mạng, viêm da tiếp xúc có thể gây ra nhiều phiền toái trong sinh hoạt hằng ngày, làm người bệnh khó chịu, mất tự tin và trong trường hợp nặng còn có nguy cơ bội nhiễm, để lại sẹo hoặc thâm da.

Các loại viêm da tiếp xúc

Trong y học, viêm da tiếp xúc thường được chia thành hai loại chính dựa trên cơ chế hình thành:

Viêm da tiếp xúc dị ứng 

Xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với một chất lạ mà cơ thể từng tiếp xúc trước đó. Lần tiếp xúc sau, da sẽ dễ dàng bị viêm, nổi mẩn đỏ, ngứa dữ dội, thậm chí xuất hiện mụn nước. Các dị nguyên thường gặp gồm mỹ phẩm, kim loại, phấn hoa, lông thú, nhựa cây hay một số loại thuốc bôi ngoài da.

Viêm da tiếp xúc kích ứng

Viêm da tiếp xúc kích ứng là dạng phổ biến nhất, xảy ra khi da bị tổn thương trực tiếp bởi các chất có tính kích ứng mạnh, không liên quan đến phản ứng miễn dịch. Bất kỳ ai cũng có thể mắc phải nếu tiếp xúc đủ lâu hoặc đủ mạnh với các tác nhân này, chẳng hạn như chất tẩy rửa, dung môi công nghiệp, xà phòng, axit hoặc kiềm. Triệu chứng thường xuất hiện nhanh, gây nóng rát, khô da, bong tróc và nứt nẻ.

Như vậy, điểm khác biệt chính là viêm da tiếp xúc dị ứng liên quan đến phản ứng miễn dịch và thường tái phát khi tiếp xúc lại với dị nguyên, còn viêm da tiếp xúc kích ứng là phản ứng trực tiếp của da với chất gây hại, không cần yếu tố cơ địa dị ứng.

Tham khảo thêm: Viêm da tiếp xúc dị ứng bao lâu thì khỏi? Kiêng ăn gì?

Triệu chứng của viêm da tiếp xúc

Để có thể phân biệt rõ ràng hơn về 2 loại viêm da tiếp xúc này, bạn cần hiểu chi tiết về dấu hiệu của chúng. Cụ thể:

Viêm da tiếp xúc dị ứng 

• Xuất hiện sau khi tiếp xúc với dị nguyên một thời gian, thường vài giờ đến vài ngày.
• Da nổi mẩn đỏ, ngứa dữ dội, cảm giác bỏng rát.
• Có thể xuất hiện mụn nước li ti hoặc mụn nước to, dễ vỡ và chảy dịch.
• Da sưng tấy, đôi khi lan rộng ra ngoài vùng tiếp xúc.
• Tái phát nhiều lần khi tiếp xúc lại với dị nguyên, triệu chứng có xu hướng nặng dần.

Viêm da tiếp xúc kích ứng

• Thường khởi phát nhanh, ngay sau khi tiếp xúc với chất kích ứng mạnh.
• Vùng da bị đỏ, rát, khô căng, bong tróc hoặc nứt nẻ.
• Trong trường hợp nặng, có thể nổi mụn nước, loét hoặc hoại tử nông trên da.
• Ít khi lan rộng sang vùng da khác và thường giảm nhanh khi loại bỏ tác nhân kích ứng.
• Ít tái phát nếu tránh tiếp xúc lại.

Nguyên nhân viêm da tiếp xúc

Viêm da tiếp xúc xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, bạn có thể tham khảo và lưu ý một số tác động sau đây:

Viêm da tiếp xúc dị ứng 

Do hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các chất lạ (dị nguyên) mà cơ thể từng nhạy cảm trước đó. Nguyên nhân phổ biến:

• Mỹ phẩm như kem dưỡng, son, kem chống nắng, dầu gội, thuốc nhuộm tóc,…
• Kim loại như niken, crom, coban trong trang sức, khóa quần áo, đồng hồ.
• Một số loại thuốc bôi ngoài da như kháng sinh, corticoid, thuốc mỡ chứa neomycin,…
• Phấn hoa, lông thú, nhựa cây hoặc một số loại thực phẩm tiếp xúc trực tiếp với da.

Đặc điểm: chỉ xảy ra ở những người có cơ địa nhạy cảm hoặc đã từng bị mẫn cảm với dị nguyên trước đó.

Viêm da tiếp xúc kích ứng

Xảy ra khi da tiếp xúc trực tiếp với các chất có tính kích ứng, ăn mòn hoặc gây tổn thương mà không liên quan đến cơ chế miễn dịch. Nguyên nhân thường gặp:

• Chất tẩy rửa mạnh như nước rửa chén, bột giặt, nước tẩy quần áo.
• Dung môi công nghiệp, xăng dầu, sơn, xi măng, axit, kiềm.
• Mỹ phẩm hoặc sản phẩm chăm sóc da chứa hương liệu, cồn, chất bảo quản mạnh.
• Tiếp xúc nhiều với nước, mồ hôi, nhiệt độ cao hoặc ma sát liên tục làm da bị tổn thương.

Đặc điểm: bất kỳ ai cũng có thể mắc, không phụ thuộc vào cơ địa dị ứng, và thường xuất hiện nhanh chóng sau khi tiếp xúc.

Đối tượng phổ biến bị viêm da tiếp xúc

Viêm da tiếp xúc là bệnh da liễu có thể gặp ở bất kỳ ai, tuy nhiên một số nhóm đối tượng thường dễ mắc bệnh hơn do đặc thù cơ địa hoặc môi trường tiếp xúc. Cụ thể:

• Người làm việc trong môi trường hóa chất: công nhân nhà máy, xưởng nhuộm, xưởng gỗ, xây dựng, cơ khí, làm tóc, làm móng,…thường xuyên tiếp xúc với dung môi, chất tẩy rửa, xi măng, thuốc nhuộm, dầu mỡ.
• Nhân viên y tế: thường xuyên tiếp xúc với găng tay cao su, dung dịch sát khuẩn, thuốc và các hóa chất y tế dễ gây kích ứng hoặc dị ứng.
• Người có làn da nhạy cảm, cơ địa dị ứng: những người có tiền sử chàm, viêm da cơ địa, hen suyễn hoặc viêm mũi dị ứng dễ bị viêm da tiếp xúc dị ứng hơn người bình thường.
• Phụ nữ: do thường xuyên sử dụng mỹ phẩm, nước hoa, trang sức, thuốc nhuộm tóc,…những sản phẩm dễ chứa các thành phần gây dị ứng.
• Trẻ em và người cao tuổi: da mỏng, hàng rào bảo vệ da yếu, dễ bị kích ứng bởi các yếu tố từ môi trường.
• Người làm việc ngoài trời: nông dân, ngư dân, công nhân xây dựng,…thường tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng, mồ hôi, bụi bẩn, côn trùng, nhựa cây, dễ bị cả viêm da tiếp xúc dị ứng và kích ứng.

Đọc ngay: Viêm da tiếp xúc do côn trùng: Nguyên nhân và cách điều trị

Viêm da tiếp xúc có nguy hiểm không?

Viêm da tiếp xúc không phải là bệnh nguy hiểm đến tính mạng và cũng không lây truyền từ người này sang người khác. Tuy nhiên, bệnh lại gây nhiều ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và có thể dẫn đến biến chứng nếu không được điều trị và chăm sóc đúng cách.

Ở mức độ nhẹ, bệnh chỉ gây ngứa ngáy, mẩn đỏ, bong tróc da, làm người bệnh khó chịu, mất tự tin khi giao tiếp hoặc sinh hoạt. Nếu để kéo dài hoặc gãi nhiều, vùng da viêm dễ bị trầy xước, nhiễm trùng, bội nhiễm vi khuẩn, gây mủ, sưng đau và có thể để lại sẹo, thâm sau khi lành.

Trong trường hợp viêm da tiếp xúc dị ứng, nếu tiếp xúc lặp lại nhiều lần, phản ứng miễn dịch có thể trở nên mạnh hơn, gây tổn thương da lan rộng, mạn tính, khó điều trị và dễ tái phát. Một số ít trường hợp dị ứng nặng có thể gây sưng phù, khó thở, tụt huyết áp, cần được xử lý y tế kịp thời.

Cách điều trị viêm da tiếp xúc

Dưới đây là một số cách điều trị viêm da tiếp xúc mà bạn cần nắm rõ:

Điều trị bằng thuốc

Thuốc bôi ngoài da:

• Kem hoặc mỡ chứa corticoid giúp giảm viêm, ngứa và sưng đỏ.
• Thuốc mỡ chứa kẽm oxyd, hồ nước, kem dưỡng ẩm hỗ trợ làm dịu da, phục hồi hàng rào bảo vệ da.
• Thuốc bôi kháng sinh (nếu có dấu hiệu bội nhiễm) để ngăn ngừa nhiễm khuẩn.

Thuốc uống:

• Thuốc kháng histamin giúp giảm ngứa và hạn chế phản ứng dị ứng.
• Corticoid đường uống có thể được chỉ định trong trường hợp viêm da tiếp xúc nặng, lan rộng, nhưng cần có hướng dẫn chặt chẽ từ bác sĩ để tránh tác dụng phụ.
• Kháng sinh toàn thân khi có nhiễm trùng da do vi khuẩn.

Việc sử dụng thuốc cần tuân theo chỉ định y khoa, tránh lạm dụng, đặc biệt là corticoid vì có thể gây mỏng da, teo da hoặc tác dụng phụ toàn thân.

Điều trị phòng ngừa

• Tránh tiếp xúc tác nhân gây bệnh: xác định và loại bỏ các chất gây dị ứng hoặc kích ứng (xà phòng, hóa chất, mỹ phẩm, kim loại, nhựa cây…).
• Bảo vệ da khi làm việc: mang găng tay, quần áo bảo hộ khi tiếp xúc với hóa chất, nước tẩy rửa hoặc môi trường ô nhiễm.
• Dùng sữa tắm, sữa rửa mặt dịu nhẹ, không chứa hương liệu hoặc chất tẩy rửa mạnh.
• Giữ ẩm da thường xuyên bằng kem dưỡng phù hợp để duy trì hàng rào bảo vệ tự nhiên.
• Hạn chế gãi, cào xước khi ngứa để tránh làm trầy da và nhiễm trùng.
• Ăn uống lành mạnh, tăng cường rau xanh, trái cây, uống đủ nước để hỗ trợ tái tạo da.
• Nghỉ ngơi hợp lý, tránh căng thẳng vì stress có thể làm tình trạng viêm da nặng hơn.

Tóm lại, viêm da tiếp xúc là bệnh không gây nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể mang lại nhiều phiền toái, ảnh hưởng đến sinh hoạt và thẩm mỹ, thậm chí dẫn đến biến chứng nếu không được điều trị đúng cách. Chủ động chăm sóc và bảo vệ làn da chính là chìa khóa để bạn luôn duy trì một làn da khỏe mạnh, hạn chế tối đa nguy cơ mắc viêm da tiếp xúc.