Trẻ sốt xong bị mẩn đỏ có sao không? Nguyên nhân và cách xử lý

Trẻ sốt xong bị mẩn đỏ có sao không? Khi thấy bé sốt cao vài ngày rồi đột nhiên xuất hiện những mẩn đỏ khắp người sau khi hết sốt, nhiều bậc phụ huynh không khỏi lo lắng và hoang mang không biết đây có phải là dấu hiệu nguy hiểm hay không. Thực tế, hiện tượng trẻ bị mẩn đỏ sau khi sốt là khá phổ biến và có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các bệnh nhiễm virus lành tính đến phản ứng với thuốc hoặc các bệnh lý nghiêm trọng hơn.

Bài viết này của Sebamed sẽ giúp các bậc phụ huynh hiểu rõ về các nguyên nhân gây ra tình trạng này, cách phân biệt từng loại và biện pháp xử lý đúng cách để bảo vệ sức khỏe cho con yêu.

Hiện tượng trẻ sốt xong bị mẩn đỏ là gì?

Trẻ sốt xong bị mẩn đỏ hay còn gọi là hết sốt nổi mẩn đỏ ở trẻ em, hay phát ban sau sốt, là tình trạng xuất hiện các nốt ban đỏ trên da của trẻ sau một đợt sốt cao kéo dài từ vài ngày đến một tuần. Các nốt này có thể có hình dạng, kích thước và đặc điểm khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra, từ những chấm nhỏ li ti màu hồng nhạt đến những mảng đỏ lớn nổi cao trên da, có thể xuất hiện ở một vài vùng cục bộ hoặc lan rộng khắp cơ thể.

Đặc điểm chung của hiện tượng này là các mẩn đỏ thường xuất hiện ngay sau khi trẻ hết sốt hoặc khi nhiệt độ cơ thể bắt đầu giảm xuống, khiến nhiều phụ huynh nghĩ rằng bệnh đang trở nên nghiêm trọng hơn trong khi thực tế đây có thể chỉ là dấu hiệu cho thấy bệnh đang đi vào giai đoạn cuối và sắp khỏi.

Vị trí xuất hiện mẩn đỏ cũng là yếu tố quan trọng giúp phân biệt các bệnh lý khác nhau. Một số loại mẩn đỏ bắt đầu từ mặt rồi lan xuống thân mình và tứ chi, trong khi một số loại khác lại xuất hiện từ thân mình rồi lan ra các vùng khác hoặc chỉ tập trung ở một số vùng đặc biệt như lòng bàn tay, lòng bàn chân hay quanh miệng.

Kết cấu của các nốt ban cũng đa dạng, có thể là những nốt phẳng không nổi cao trên da gọi là dát, những nốt nổi cao có thể sờ thấy gọi là sẩn, hoặc những nốt chứa dịch trong suốt hoặc mủ gọi là mụn nước hay mụn mủ. Việc quan sát kỹ càng các đặc điểm này sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có phương án điều trị phù hợp.

Bên cạnh mẩn đỏ trên da, trẻ có thể có thêm các triệu chứng kèm theo khác như ngứa, khó chịu, quấy khóc, biếng ăn, buồn ngủ nhiều hoặc ngược lại bứt rứt khó ngủ. Một số trường hợp, trẻ có thể còn có các triệu chứng đi kèm như ho, sổ mũi, đau họng, tiêu chảy hoặc nôn ói tùy thuộc vào bệnh lý gây ra.

Việc ghi nhận đầy đủ các triệu chứng kèm theo, thứ tự xuất hiện của chúng, cũng như diễn biến của cơn sốt trước đó rất quan trọng để bác sĩ có thể đưa ra chẩn đoán chính xác và kịp thời, đặc biệt là để phân biệt giữa các bệnh lành tính tự khỏi với các bệnh lý nghiêm trọng cần can thiệp y tế ngay lập tức.

Nguyên nhân trẻ sốt xong bị mẩn đỏ

Sốt phát ban

Nguyên nhân phổ biến và lành tính nhất gây ra hiện tượng mẩn đỏ sau sốt ở trẻ chính là bệnh Roseola Infantum, còn được gọi là sốt phát ban hoặc ban đỏ đột phát ở trẻ nhỏ. Đây là một bệnh nhiễm virus rất thường gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 2 tuổi, do virus Herpes 6 hoặc Herpes 7 gây ra, và được đặc trưng bởi triệu chứng điển hình là sốt cao đột ngột kéo dài 3 đến 5 ngày rồi đột nhiên hạ sốt và ngay sau đó xuất hiện phát ban màu hồng nhạt hoặc đỏ trên da.

Bệnh này lây lan qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn từ ho hoặc hắt hơi của người bệnh, có thời gian ủ bệnh từ 5 đến 15 ngày, và phần lớn trẻ em đều sẽ mắc bệnh này ít nhất một lần trong những năm đầu đời.

Đặc điểm lâm sàng điển hình của Roseola giúp phân biệt với các bệnh khác là trẻ sốt cao đột ngột từ 39 đến 40 độ C mà không có triệu chứng nào khác hoặc chỉ có triệu chứng rất nhẹ như sổ mũi chút ít, ho nhẹ. Trong những ngày sốt cao, trẻ có thể quấy khóc, khó chịu nhưng vẫn ăn uống tương đối bình thường và không có biểu hiện nặng.

Điều đặc biệt là sau 3 đến 5 ngày sốt cao liên tục, nhiệt độ đột ngột giảm xuống về bình thường và ngay sau đó hoặc trong vòng 12 đến 24 giờ, trên da trẻ xuất hiện những nốt ban nhỏ li ti màu hồng nhạt hoặc đỏ, bắt đầu từ thân mình rồi lan ra cổ, mặt và tứ chi, nhưng hiếm khi xuất hiện trên lòng bàn tay và lòng bàn chân. Các nốt ban này thường không gây ngứa, không nổi cao trên da, khi ấn vào sẽ nhạt màu và biến mất sau 1 đến 3 ngày mà không để lại vết tích hay bong vảy.

Tin vui là Roseola Infantum là một bệnh lành tính tự khỏi, không cần điều trị đặc hiệu và hiếm khi gây biến chứng nghiêm trọng ở trẻ khỏe mạnh. Tuy nhiên, sốt cao đột ngột trong giai đoạn đầu có thể gây co giật do sốt ở một số trẻ, đặc biệt là trẻ có tiền sử co giật hoặc trẻ dưới 2 tuổi có hệ thần kinh chưa phát triển hoàn thiện.

Do đó, khi trẻ sốt cao, cha mẹ cần theo dõi sát, hạ sốt tích cực bằng các biện pháp vật lý và thuốc hạ sốt theo chỉ định của bác sĩ, đồng thời cần đưa trẻ đi khám ngay nếu xuất hiện co giật, li bì, nôn ói nhiều hoặc có bất kỳ biểu hiện bất thường nào khác. Sau khi hết sốt và xuất hiện phát ban, cha mẹ có thể yên tâm vì đây chính là dấu hiệu cho thấy bệnh đang đi vào giai đoạn cuối và trẻ sắp khỏi hoàn toàn.

Bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi

Bên cạnh Roseola, còn có nhiều nguyên nhân khác có thể gây ra hiện tượng mẩn đỏ sau sốt ở trẻ mà các bậc phụ huynh cần biết để có thể nhận biết và xử lý kịp thời. Bệnh sởi là một trong những nguyên nhân quan trọng cần được chú ý, đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi gây ra.

Triệu chứng đặc trưng là sốt cao kéo dài 3 – 4 ngày kèm theo ho, sổ mũi, đau họng, viêm kết mạc mắt và điểm đặc trưng nhất là những đốm Koplik, những đốm trắng nhỏ như hạt cát xuất hiện ở niêm mạc má phía trong. Sau khi sốt giảm hoặc vào ngày thứ 4-5 của cơn sốt, phát ban màu đỏ bắt đầu xuất hiện từ sau tai, trán rồi lan xuống mặt, cổ, thân mình và tứ chi, các nốt ban thường nổi cao, có xu hướng liền thành mảng và để lại vết sạm màu hoặc bong vảy khi lành.

Bệnh Rubella

Bệnh rubella hay còn gọi là sởi Đức cũng là một nguyên nhân khác khiến trẻ sốt xong bị mẩn đỏ, nhưng triệu chứng nhẹ hơn so với sởi thông thường.

Trẻ mắc rubella thường sốt nhẹ hoặc không sốt, có thể có sưng hạch sau tai và sau gáy đặc trưng, sau đó xuất hiện phát ban màu hồng nhạt bắt đầu từ mặt rồi lan nhanh xuống thân mình và tứ chi trong vòng 24 giờ, các nốt ban nhỏ li ti, không liền thành mảng và biến mất nhanh chóng sau 2 đến 3 ngày.

Mặc dù bệnh thường nhẹ và tự khỏi ở trẻ em, nhưng rubella rất nguy hiểm nếu bà mẹ mang thai trong 3 tháng đầu nhiễm bệnh vì có thể gây dị tật bẩm sinh nghiêm trọng cho thai nhi, do đó việc tiêm phòng vaccine là vô cùng quan trọng.

Bệnh tay chân miệng do virus Coxsackie hoặc Enterovirus 71

Bệnh tay chân miệng do virus Coxsackie hoặc Enterovirus 71 gây ra cũng có thể gây sốt cao kéo dài 2 đến 3 ngày, sau đó xuất hiện các nốt ban đỏ hoặc mụn nước đặc trưng ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, quanh miệng và có thể cả vùng bẹn, mông.

Các tổn thương trong miệng như loét, lở miệng khiến trẻ đau, khó ăn và chảy nhiều nước bọt là dấu hiệu đặc trưng giúp phân biệt bệnh này với các bệnh khác.

Trẻ sốt xong bị mẩn đỏ do dị ứng thuốc

Trẻ sốt xong bị mẩn đỏ do dị ứng thuốc cũng là một khả năng cần cân nhắc, đặc biệt nếu trẻ đã dùng kháng sinh hoặc các thuốc khác trong thời gian sốt.

Phát ban do dị ứng thuốc thường xuất hiện sau 7 đến 10 ngày dùng thuốc, có thể kèm theo ngứa nhiều, nổi mày đay và cần ngưng thuốc ngay lập tức để tránh phản ứng dị ứng nặng hơn.

Cách phân biệt các loại mẩn đỏ sau sốt

Việc phân biệt các loại mẩn đỏ sau sốt là rất quan trọng để có thể xác định nguyên nhân và biện pháp xử lý phù hợp.

Khi nào hết sốt nổi mẩn đỏ ở trẻ em cần đi khám ngay?

Mặc dù phần lớn các trường hợp mẩn đỏ sau sốt ở trẻ là do sốt phát ban lành tính và tự khỏi, nhưng có những tình huống cha mẹ cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay lập tức để tránh bỏ sót các bệnh lý nghiêm trọng hoặc biến chứng nguy hiểm.

Dấu hiệu đầu tiên và quan trọng nhất là nếu trẻ có sốt cao trên 39-40 độ C kéo dài quá 5 ngày mà không có xu hướng giảm, hoặc sốt đã hạ nhưng lại tái phát cao trở lại sau khi xuất hiện phát ban, đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng thứ phát hoặc các bệnh lý nghiêm trọng hơn cần được bác sĩ đánh giá và điều trị kịp thời.

Trẻ xuất hiện các triệu chứng toàn thân nghiêm trọng như li bì, mệt lả không chơi được, bú kém hoặc từ chối ăn uống hoàn toàn, khóc yếu hoặc rên rỉ bất thường, ngủ liên tục khó đánh thức, thở nhanh hoặc khó thở, môi tím tái, da xanh hoặc có biểu hiện mất nước như khóc không có nước mắt, tiểu ít, thóp bị lõm sâu đều là những dấu hiệu báo động đỏ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Đặc biệt, nếu trẻ xuất hiện co giật dù chỉ một lần, đây là tình huống cấp cứu cần được xử lý ngay vì co giật có thể gây tổn thương não nếu kéo dài và không được điều trị kịp thời.

Về đặc điểm của phát ban, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay nếu các nốt ban có màu tím hoặc đỏ thẫm không nhạt màu khi ấn vào, đây có thể là dấu hiệu của xuất huyết dưới da liên quan đến các bệnh lý máu nghiêm trọng hoặc nhiễm trùng huyết.

Nếu phát ban xuất hiện kèm theo sưng tấy ở khớp, đau khớp, hoặc trẻ có biểu hiện đau bụng dữ dội, nôn ói nhiều, tiêu chảy ra máu, đây cũng là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Ngoài ra, nếu trẻ có tiền sử bệnh lý nền như tim mạch, phổi, thận, suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, bất kỳ cơn sốt nào kèm theo phát ban cũng cần được bác sĩ thăm khám để đánh giá và theo dõi chặt chẽ hơn.

Cách chăm sóc trẻ nổi mẩn đỏ sau khi sốt tại nhà

Đối với trường hợp trẻ sốt xong bị mẩn đỏ được xác định là do sốt phát ban hoặc các nguyên nhân lành tính khác và không có dấu hiệu báo động, cha mẹ có thể chăm sóc trẻ tại nhà với một số biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả.

• Đảm bảo trẻ được nghỉ ngơi đầy đủ trong môi trường thoáng mát, yên tĩnh để cơ thể có thể phục hồi sức khỏe sau đợt sốt cao.
• Không nên cho trẻ ra ngoài nắng hay tiếp xúc với nhiệt độ cao, đồng thời tránh để trẻ ở trong phòng máy lạnh quá lạnh vì sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột có thể làm trẻ bị cảm lạnh hoặc khiến da bị khô và kích ứng thêm.
• Sau đợt sốt cao, cơ thể trẻ đã mất rất nhiều nước và điện giải, do đó cần bổ sung đầy đủ nước uống cho trẻ, có thể cho uống nước lọc, nước canh rau củ, nước oresol hoặc sữa mẹ nếu trẻ còn nhỏ.
• Tránh cho trẻ uống nước ngọt có ga, nước trái cây cô đặc hay đồ uống lạnh vì có thể gây kích ứng đường tiêu hóa.
• Nên cho trẻ ăn các món ăn mềm, dễ tiêu hóa, giàu dinh dưỡng như cháo, súp, rau củ luộc, trái cây tươi, tránh đồ ăn cứng, khó nhai, đồ chiên rán, đồ cay nóng hoặc các thực phẩm dễ gây dị ứng như hải sản, trứng, sữa bò nếu trẻ chưa từng ăn trước đó.
• Giữ cho da trẻ sạch sẽ và khô ráo nhưng không được chà xát mạnh hay sử dụng các sản phẩm tắm có hóa chất mạnh. Nên tắm cho trẻ bằng nước ấm vừa phải một đến hai lần mỗi ngày, sử dụng sữa tắm hoặc xà phòng dịu nhẹ dành cho trẻ em, sau đó vỗ nhẹ khô bằng khăn mềm thay vì chà xát.
• Mặc cho trẻ quần áo cotton thoáng mát, rộng rãi, tránh vải tổng hợp hay quần áo bó chặt có thể làm da bị kích ứng và trẻ cảm thấy khó chịu hơn.
• Nếu trẻ bị ngứa nhiều, có thể thoa một lớp mỏng kem dưỡng ẩm lành tính hoặc kem chống ngứa dành cho trẻ em theo chỉ định của bác sĩ, cắt ngắn móng tay của trẻ để tránh trẻ gãi và làm tổn thương da dẫn đến nhiễm trùng thứ phát.
• Không nên tự ý sử dụng các loại thuốc bôi chứa corticoid, kháng sinh hay bất kỳ loại thuốc nào khác lên da trẻ nếu không có chỉ định của bác sĩ vì có thể gây tác dụng phụ hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng da.
• Tuyệt đối không sử dụng các phương pháp dân gian như bôi lá trầu không, lá ổi, nghệ, chanh hay muối lên da trẻ vì những chất này có thể gây kích ứng nghiêm trọng cho làn da non nớt của trẻ nhỏ và không mang lại hiệu quả điều trị.

Trẻ sốt xong bị mẩn đỏ có sao không? Theo dõi sát tình trạng của trẻ và ghi nhận lại các triệu chứng, diễn biến của phát ban, nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như phát ban lan rộng nhanh, xuất hiện mụn mủ, sốt lại, hoặc trẻ có biểu hiện khó chịu bất thường thì cần đưa trẻ đi khám lại ngay lập tức.